Αναπαύθηκε ο αιδεσιμώτατος και πρωτοπρεσβύτερος π. Ιωακείμ Γρύλλης εφημέριος του Ιερού ναού Αγίου Ιωάννη Προδρόμου. Με αφορμή την εκδημία του δημοσιεύομε το παρακάτω άρθρο της έντυπης εφημερίδας μας ΠΑΤΜΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Εις μνήμην του εξαιρετικού ιερέα και μοναδικού ψάλτη.
του Δημητρίου Παλούκη καθηγητή φιλολόγου και δικηγόρου ΠΑΤΜΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Αυγούστου – Σεπτεµβρίου 2010 Αριθ. Φύλλου : 108-109
Ερώτηµα δύσκολο στη σηµερινή κοινωνία, ποια είναι η θέση του λειτουργού του Υψίστου, του ιερέα, πως οφείλει να ζει, τι να πράττει τι προσδοκίες νοµιµοποιούνται να έχουν οι άλλοι από αυτόν, ποια τα ενδεδειγµένα κριτήρια αποτίµησης του, πώς να διαχειρίζεται, µε τον καλύτερο τρόπο, τη µεγάλη παράδοση που κουβαλά, ποιο πρότυπο συµβατό µε τις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου καλείται να ακολουθεί.
Η επιµονή στη διατύπωση µιας πειστικής απαντήσεως, δεν έρχεται από τη θεωρία και ιδεατούς τύπους, αλλά από συγκεκριµένα παραδείγµατα, µέσα στην κοινωνία, µε το ανθρώπινο στοιχείο και τον προσωπικό παράγοντα, που δίνει στο ρόλο ζωή και θέτει την ατοµική σφραγίδα, µοναδική στον κάθε άνθρωπο.
Οι τόποι και η χρονική συγκυρία, δεν είναι καθόλου αµελητέοι παράγοντες σε παρόµοιες διερωτήσεις, αλλά κυρίως τη σύναψη ανθρωπίνων σχέσεων. Το σηµαδιακό στην ψυχοσύνθεση των ατόµων πέρασµα από τον ένα αιώνα στον άλλο και µαζί από τη δευτέρα στην τρίτη χιλιετία, σε έναν τόπο όπου βαραίνουν καταλυτικά η Μνήµη, η Ιστορία και η Παράδοση, όπως την Πάτµο, κάνει το πράγµα ιδιαίτερα ενδιαφέρον και βαθύτερο συνειδητά. Εµβληµατική µορφή, τόσο στη καίρια απάντηση των πιο πάνω ερωτηµάτων, όσο και στην καµπή αυτή για το ιερό νησί, ο π. Ιωακείµ Γρύλλης.
Τα διερευνητικά πρώτα βήµατα ενός νεοφερµένου εκπαιδευτικού στην Πάτµο, το Σεπτέµβρη του 1997, σταµάτησε µία εξαίρετη ψαλµωδία. Το βλέµµα, όχι χωρίς έκπληξη, εντόπισε την πηγή της.
Έβγαινε από την ταπεινή Εκκλησία, τον Αι Γιάννη της Σκάλας. Η µετά λίγες µέρες τέλεση του αγιασµού στο σχολείο, το Γέννειο Γυµνάσιο – Λύκειο – η ακολουθούσα ονοµαστική του εορτή και, κυρίως, η στενή σχέση και µε αφορµή την ιεροψαλτική, µε έναν εκλεκτό συνάδελφο, τον κ. Λεωνίδα επιτάχυναν τη χαρά της γνωριµίας . Συνδεθήκαµε και τυγχάνοµεν έκτοτε δαψιλώς της πατρικής αγάπης και της ευλογίας του.
Παρά Το αµέριµνο των καιρών, η ζωή είχε τα βάσανα και τα προβλήµατα της εκείνη την περίοδο και για τη µικρή παρέα που σχηµατιζόταν γύρω από τον σεβαστό γέροντα. Με καρτερία, γενναιότητα και πολύ αξιοπρέπεια και ο π. Ιωακείµ έδινε τον αγώνα του, ενισχύοντας έτσι και µας τον δικό µας. Άµεσα και συγκινητικά, ειλικρινώς πατρικά, νοιαζόταν και για τους νέους φίλους και ενορίτες του. Τον Λεωνίδα απ την Αθήνα, τον Δηµήτρη απ τη Θεσσαλονίκη, τον Διονύση απ΄ την Ηλεία…… Το κέντρο της οµάδας ήταν οι ακολουθίες στον ναό, τα εξωκλήσια, οι θείες λειτουργίες, οι πανηγύρεις, οι εσπερινοί, που απάλυναν κάθε πόνο και ενίσχυαν την ψυχή για την επερχόµενη νύχτα.
Η τάξη, η ενδεδειγµένη προετοιµασία, η τήρηση του ορθόδοξου τυπικού, έδιναν απαντήσεις που αναζητούσε το αληθινό χριστιανικό φρόνηµα και δεν τις ελάµβανε στην Αθήνα, κατά τα προηγούµενα χρόνια. Η ευπρέπεια του Οίκου του Κυρίου, υποδειγµατική στάση του ιερέως, του χορού, τις περισσότερες φορές, των ιεροψαλτών (καπετάνιος, Χρύσανθος, Λεωνίδας, Θεόδωρος, Λουκάς) και του εκκλησιάσµατος, γέµιζαν µε πρωτόγνωρη ευφορία την ψυχή και στα κρύα του χειµώνα και στις καλοκαιρινές ζέστες και στους ανοιξιάτικους νυχτερινούς Χαιρετισµούς της Θεοτόκου, στα πανηγυρίζοντα διάσπαρτα και απέριττα γραφικά ναΰδρια .
Και στις όµορφα βγαλµένες από τη µεγάλη βυζαντινή παράδοση, ακολουθίες του Αγίου και του Οσίου στο µεγάλο Μοναστήρι, ο π. Ιωακείµ µας πρωτοανέβασε να ζήσουµε τις µοναδικές κι αλησµόνητη εκείνες εµπειρίες ζωής.
Ο ναός έτσι γινόταν το κέντρο της ζωής, τόσων ζωών, που από αλλού είχε ξεκινήσει η κάθε µία κι ερχόταν, είχε τα βάρη της και τους ειδικούς της Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες να αντιπαλαίσει και, µε τη θεία ενίσχυση , πρεσβείες του π. Ιωακείµ , τα έβγαζε πέρα, τα βγάζαµε πέρα! Κατά τα πατροπαράδοτα φιλόξενα ήθη του νησιού, το πέρας κάθε Ιεράς Ακολουθίας, συνόδευε η προσφορά καφέ, γλυκισµάτων, αναψυκτικών κ.λ.π. και η ανθρώπινη επαφή και συνοµιλία.
Ο π. Ιωακείµ, µε τίποτα δεν µας άφηνε να φύγουµε είτε Κυριακή µετά τη θεία λειτουργία, είτε απόγευµα, ύστερα από τον εσπερινό. Στην παρακείµενη, µε βαρύ ηπειρώτικο όνοµα, καφετέρια, η στο παραδοσιακό Χιούστον, των συµπαθέστατων αδελφών Καραλή, η οµήγυρης συζητούσε ερµηνευτικά θέµατα των Γραφών, ιστορικά της Πάτµου και της Ελλάδος, εκκλησιαστικά, κοινωνικά της επικαιρότητας, εκπαιδευτικά και, κατά τις ανάγκες, πολιτικά, µε την αρχαιοελληνική σηµασία του όρου, θέµατα.
Συχνά η παρέα µεγάλωνε, η συζήτηση ζωήρευε, τα άλλα τραπέζια ενοχλούνταν ίσως στην αρχή, µετά άκουγαν κι έµπαιναν και αυτοί στη συζήτηση. Στις κάθε είδους συζητήσεις µας ο πατήρ Ιωακείµ ανοιγόταν, µας συγκινούσε και µας έκανε πραγµατικά να τον θαυµάζουµε, αποκαλύπτοντας την αφοσίωση του στο Θεό και το έργο του, από την ώρα που ένιωσε « τη µεγάλη κλίση», την ουσιαστική και σε βάθος κατοχή της θεολογίας, που και αυτή µε τη σειρά της προϋπέθετε την άριστη εξοικείωση µε την ελληνική γλώσσα, στην αρχαία και τη βυζαντινή της , κατά πρώτο λόγο, µορφή. Δεν υπάρχει σηµείο ιεράς ακολουθίας, εκφωνούµενο, ή ψαλλόµενο, που να µην κατέχει ο π. Ιωακείµ την ερµηνεία του, τις ιστορικές συνδηλώσεις και τα σηµαινόµενα του!
Η συµµετοχή έτσι στη θεία λατρεία, από τυπική διαδικασία, καθίσταται αληθινή µέθεξη. Ο απλός κουβεντιαστός τρόπος, η προσήνεια, η πρόθυµη ανάλυση, µε µια πάντα χαρούµενη κι ευχάριστη διάθεση, απέφευγαν τους συνήθεις σκοπέλους κι έκαναν την οµήγυρη να εύχεται να µην περνάει η ώρα … Τον π. Ιωακείµ απασχολούσαν σοβαρά και τα προβλήµατα των ενοριτών του. Όχι µόνο µε την προσευχή και τη θεία παράκληση, αλλά και µε ενεργό ενίσχυση και αληθινή συµπαράσταση προσπαθούσε να συντρέχει. Απ όσα κουβεντιάσαµε, γνωρίζαµε καλύτερα τον τόπο, την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων, τη διαδροµή στο χρόνο, την παράδοση και τους προαπελθόντες πατέρες κι αποκτούσαµε µία ιστορική συνείδηση, πολύ χρήσιµη και για την άσκηση των καθηκόντων µας τα σχολεία, όπου υπηρετούσε ο καθένας.
Ο π. Ιωακείµ υπέρµαχος του εφαρµοζόµενου στη ζωή χριστιανισµού, µας προσέφερε µε την καρδιά του γνώση και κατάρτιση στο βυζαντινό µέλος. Κάτοχος και γνώστης ο ίδιος της µεγάλης εκκλησιαστικής µουσικής παράδοσης, σπούδασε καλλιεργώντας κατά Χριστό το πηγαίον τάλαντο της καλλιφωνίας . Έρευνα και διαρκής άσκηση για τον ίδιο, υψηλή απόλαυση για τους ενορίτες, τους µαθητές. Όπου εδίδαξε, στην Πάτµο και την Ι.Μ. Νικαίας , παλαιότερα κι εν γένει τους ακροατές του, µιας µουσικής που ανεβάζει ψυχικά κι εµπλουτίζει τον άνθρωπο.
Ένα µε δύο απογεύµατα την εβδοµάδα στον Άι Γιάννη, σε τακτή ώρα, µε το Αναστασηµατάριο και τα άλλα βιβλία, η διευρυµένη οµάδα εξασκείτο στους χρωµατικούς και τους εναρµόνιους ήχους, µε επιµονή, προσπάθεια που ευχαριστούσε, φαίδρυνε τη ζωή κι οµόρφαινε την καθηµερινότητα. Το «µάθηµα» συχνά είχε δύο επίπεδα: προχωρηµένων και «αρχαρίων» και κόπος δε λογαριαζόταν για το δάσκαλο µας, όπως και η χαρά των µαθητών του να τον ακούµε µελωδούντα. Το ίδιο κι η ευχάριστη, απρόσµενη έκπληξη, αγνώστων κάποτε επισκεπτών του νησιού, που έµπαιναν να ανάψουν στην εκκλησία κεράκι.
Ο π. Ιωακείµ νοιαζόταν, πραγµατικά, για τους φίλους του. Και δεν ήταν µόνο οι τακτικές προσκλήσεις στο πάντα φιλόξενο, ανοιχτό σπιτικό του. Ήταν και η διοργάνωση αλησµόνητων περιπάτων, που µας αποκάλυπταν µοναδικά, µαζί και µε τις άλλες ωφέλειες τους, την ιστορία και τη φυσική οµορφιά της Πάτµου. Στη Ζαροή και στα ερείπια διαµονής του τελευταίου ερηµίτη, του µ. Θεόκτιστου, ήταν µια από τις πιο βαθειά χαραγµένες στη µνήµη και στην ψυχή εµπειρίες, όχι της θητείας στην Πάτµο, αλλά της ζωής, που ο φωτογραφικός φακός του πρόσφατα απελθόντα φίλου, του Παναγιώτη Θανόπουλου, έχει αποθανατίσει µε τον π. Ιωακείµ σε ώρα µαγευτικού δειλινού να αναπέµπει ένα Τρισάγιο σε κείνο τον άγιο Άνθρωπο, στο ιστορικό και πιο βόρειο σηµείο του νησιού!…
Αλησµόνητη και η παπαδιαµαντική άνοδος, αξηµερώµατα του Αγ. Νικολάου, στο εκκλησάκι πάνω από τη Σκάλα για την τέλεση της θείας λειτουργίας τη µέρα της µνήµης του Αγίου των ναυτικών. Ο ήλιος έβγαινε απ τη θάλασσα στην πλάτη µας, ενώ φθάναµε. Στη µέση του ναού, οι άρτοι, ως το ταβάνι, για την αρτοκλασία, κρύο δε νοιώθαµε, µόνο την κατάνυξη της ευωδίας του θυµιατού κι απ τα βλέµµατα των αγίων εικόνων να µας καλοδέχονται, καθώς φωτίζονταν από τις πρώτες ακτίνες…. Κι άλλοτε στην Εψιµιά και στο πατρογονικό εκκλησάκι των καινοφανών µαρτύρων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης στο δρόµο για το Μελόι.
Στο πρώτο µας κείµενο, µετά την ολοκλήρωση της θητείας µας και την αναχώρηση µας από την Πάτµο σηµειώναµε: « …..Είναι τόσο ν πολύτιµα τα αγριολάχανα του θαυµασίου εκείνου βράχου ώστε ποτέ δεν αγοράζονται αντί οσουδήποτε ποσού χρηµάτων ….. Μόνον πληρώνονται ή µε αγάπην και µε φιλίαν, ή ενίοτε, µε κεράσµατα….. φιλία τροφοδότρα ιχθύων και οκταπόδων τα οποία ψήνονται, ψάλλοντα µελωδικώς εις την ανθρακιάν, µεγάλα εύχυµα την γεύσιν….»
Κι εδώ η αναφορά είναι στον π. Ιωακείµ και τα φιλέµατα του προς εµάς….. Ίσως όπως ακούσαµε να οµολογείται, να ήταν µια πολύ καλή συγκυρία, η παρουσία εκείνο τον καιρό στην Πάτµο οµάδος εκπαιδευτικών µε όρεξη προσφοράς, ενδιαφέρον τια την εκπαίδευση και το νησί , όµως σε εκείνη τη γόνιµη παρουσία πολλά οφείλονται στον π. Ιωακείµ, ο οποίος χωρίς να υστερεί στ α άλλα « ξένους» όντες «συνήγαγεν» ηµάς (Ματθ.κε’ 35) και µας έδωσε στήριξη στ αυλικά, ψυχικά και ηθικά και δύναµη έκφρασης-µαζί κι ευλογία- στα έργα µας. Και τα χρόνια πέρασαν……
Η οµήγυρης εκείνη διαλύθηκε και τα µέλη της επαναπατρίστηκαν, όπου δει έκαστον. Ο π. Ιωακείµ συνταξιοδοτήθηκε, ο Αϊ Γιάννης «ανακαινίζεται»! Όλα τα παραπάνω δεν αποτελούν µόνο µακρινές αναµνήσεις. Η εγκάρδια και χωρίς όρια προσφορά, µε τις όποιες ελάχιστες και ανάξιες λόγου ανταποδώσεις από µέρους µας, γίνονται αφορµές συγκινητικών τηλεφωνηµάτων, απρόοπτα και σε µεγάλες γιορτές της Χριστιανοσύνης. Και κάποιες αραιές συναντήσεις. Ωστόσο « εµείναµεν εν σοι και συ εν ηµίν» όπως παραγγέλλει Εκείνος και όπως για να παραφράσοµε άδολα (Ιωάν. Ιε’,4) τον Επιστήθιο Μαθητή κι Ευαγγελιστή, που κατέστησε µε το πέρασµα και τη συγγραφή του ευλογηµένη την Πάτµο….
Όσο δεινός κι αν είναι κάποιος γραφέας, η ζωή και η αλήθεια δεν µπορούν να υποταχθούν σε λέξεις. Σε όλα αυτά που συµπυκνώνει βαθειά στην ψυχή ένας ιερός, συγκλονιστικός και ιστορικός τόπος, όπως η Πάτµος, ένας αυθεντικός και συνεπής εκπρόσωπος του σύγχρονου πνεύµατος της , είναι στενά συνδεδεµένος αδιάρρηκτα και µε τα πλέον ευγνώµονα υιικά συναισθήµατα µας:
Tου σεβαστού µας και λίαν αγαπητού αιδεσιµωτάτου πρωτοπρεσβυτέρου πατρός Ιωακείµ Γρύλλη, πολλά τα έτη!!!
