Ο τουρισμός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για την οικονομία της Πάτμου.
Του Δημήτρη Φωκιανού
Η σημασία του δεν περιορίζεται στις επιχειρήσεις του κλάδου. Η τουριστική δραστηριότητα διαχέεται στο εμπόριο, στην εστίαση, στις μεταφορές, στις οικοδομικές και τεχνικές εργασίες, στις υπηρεσίες και στην πρωτογενή παραγωγή. Παράλληλα, αποτελεί σημαντικό μέσο προβολής και διεθνούς αναγνωρισιμότητας του νησιού.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν θέλουμε τουριστική ανάπτυξη.
Το ερώτημα είναι ποια τουριστική ανάπτυξη θέλουμε και ποια Πάτμο θέλουμε να έχουμε στο μέλλον.
Ανάπτυξη με σεβασμό στην ταυτότητα της Πάτμου
Η αξία της Πάτμου βρίσκεται στην ιδιαίτερη ταυτότητά της: στη Χώρα, το Μοναστήρι και το Σπήλαιο της Αποκάλυψης, στους παραδοσιακούς οικισμούς, στο φυσικό τοπίο, στις παραλίες, στην αρχιτεκτονική και στην ιστορία της.
Αυτό το κεφάλαιο δεν είναι ανεξάντλητο. Αν υποβαθμιστεί, δεν αντικαθίσταται εύκολα.
Γι’ αυτό η τουριστική ανάπτυξη πρέπει να συνοδεύεται από σεβασμό στο τοπίο, προστασία του περιβάλλοντος και σαφείς κανόνες. Η ανάπτυξη και η προστασία δεν είναι αντίθετες έννοιες. Για την Πάτμο, η προστασία είναι προϋπόθεση για μια βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη.
Κάθε νέα δραστηριότητα ή επένδυση πρέπει να εξετάζεται όχι μόνο με οικονομικά κριτήρια, αλλά και σε σχέση με την αισθητική και περιβαλλοντική φυσιογνωμία του νησιού, τις ανάγκες των κατοίκων και τις δυνατότητες των υποδομών.
Η φέρουσα ικανότητα του νησιού
Δεν μπορούμε να μιλάμε για συνεχή αύξηση του τουρισμού χωρίς να γνωρίζουμε τα όρια των υποδομών μας.
Ύδρευση, αποχέτευση, απορρίμματα, ηλεκτρική ενέργεια, οδικό δίκτυο, στάθμευση, λιμενικές και υγειονομικές υποδομές πρέπει να μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες που δημιουργεί η τουριστική δραστηριότητα.
Χρειάζεται, επομένως, να γνωρίζουμε τη φέρουσα ικανότητα της Πάτμου και να σχεδιάζουμε ανάλογα.
Η έννοια των ορίων δεν είναι αντίθετη με την ανάπτυξη. Σε έναν μικρό και ευαίσθητο τόπο, τα όρια είναι αυτά που προστατεύουν την ποιότητα και τελικά την αξία του ίδιου του τουριστικού προϊόντος.
Βραχυχρόνιες μισθώσεις και κανόνες
Η βραχυχρόνια μίσθωση αποτελεί πλέον μέρος της τουριστικής πραγματικότητας και δεν μπορεί ούτε να αγνοηθεί ούτε να αντιμετωπιστεί εκ προοιμίου ως αρνητική.
Χρειάζεται όμως ένα σαφές πλαίσιο κανόνων: ασφάλεια και προστασία των διαμενόντων, τήρηση των φορολογικών και λοιπών υποχρεώσεων και διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των διαφορετικών μορφών τουριστικής φιλοξενίας.
Παράλληλα, πρέπει να εξεταστεί η επίδρασή της στη διαθεσιμότητα και στο κόστος της κατοικίας για τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται στην Πάτμο.
Επίσης επιβαρύνει την τοπική κοινωνία, ιδιαίτερα όταν η δραστηριότητα ξεπερνά ένα ορισμένο μέγεθος ,αυξάνει την εποχική κατανάλωση νερού και ενέργειας, δημιουργεί περισσότερα απορρίμματα και λύματα, επιβαρύνει δρόμους, καθαριότητα και λοιπές δημοτικές υπηρεσίες,
Το ζήτημα επομένως δεν είναι να αντιμετωπιστούν οι βραχυχρόνιες μισθώσεις ως κάτι αρνητικό, αλλά να υπάρχει μια δικαιότερη σχέση μεταξύ ιδιωτικού οφέλους και δημόσιου κόστους.
Θα μπορούσε να εξεταστεί ένας μηχανισμός ανταποδοτικότητας, π.χ ειδικός πόρος για το νησί ώστε μέρος των εσόδων που δημιουργεί η τουριστική δραστηριότητα να επιστρέφει στην τοπική κοινωνία και να χρηματοδοτεί συγκεκριμένα έργα.
Περισσότερη αξία, όχι απλώς περισσότεροι επισκέπτες
Η Πάτμος δεν χρειάζεται απαραίτητα να επιδιώκει τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό επισκεπτών.
Χρειάζεται μεγαλύτερη αξία από τον τουρισμό.
Αυτό σημαίνει επισκέπτες που παραμένουν περισσότερες ημέρες, επισκέπτονται το νησί εκτός της περιόδου αιχμής και χρησιμοποιούν περισσότερες τοπικές υπηρεσίες και προϊόντα.
Η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου πρέπει να αποτελέσει στόχο. Ο θρησκευτικός και πολιτιστικός χαρακτήρας της Πάτμου, το φυσικό περιβάλλον, η πεζοπορία, ο θαλάσσιος τουρισμός, η γαστρονομία και η ιδιαίτερη φυσιογνωμία του νησιού μπορούν να στηρίξουν τουριστική δραστηριότητα πέρα από τους δύο μήνες αιχμής.
Τα έσοδα από τον τουρισμό να επιστρέφουν στην Πάτμο
Τέλος, είναι σημαντικό οι πόροι που δημιουργούνται από την τουριστική δραστηριότητα —π.χ τέλος ανθεκτικότητας ,τέλη παρεπιδημούντων ,φόροι κλπ — να επιστρέφουν στην τοπική κοινωνία μέσω στοχευμένων επενδύσεων στις υποδομές.
Κράτος, Περιφέρεια και Δήμος χρειάζεται να έχουν έναν συντονισμένο σχεδιασμό με σαφείς προτεραιότητες: νερό, αποχέτευση, απορρίμματα, δρόμοι, στάθμευση, δημόσιοι χώροι, καθαριότητα και πολιτική προστασία.
Οι επενδύσεις αυτές δεν αφορούν μόνο τους επισκέπτες. Αφορούν πρώτα απ’ όλα τους κατοίκους και την ποιότητα της καθημερινής τους ζωής.
Ποια Πάτμο θέλουμε;
Χρειάζεται ένας σοβαρός διάλογος μεταξύ Δήμου, επαγγελματιών, κατοίκων και φορέων για το μέλλον του τουρισμού.
Όχι με το δίλημμα «ανάπτυξη ή προστασία», αλλά με το ερώτημα:
«Πώς θα έχουμε ανάπτυξη χωρίς να χάσουμε αυτό που κάνει την Πάτμο μοναδική;»
Η επιτυχία δεν πρέπει να μετριέται μόνο από το πόσοι επισκέπτες ήρθαν στο νησί, αλλά και από το τι άφησε ο τουρισμός στην Πάτμο: ποιες υποδομές δημιουργήθηκαν, πόσο βελτιώθηκε η ζωή των κατοίκων, πόσο ενισχύθηκε η τοπική οικονομία και πόσο προστατεύθηκε το περιβάλλον.
Γιατί τελικά, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να έχουμε περισσότερη τουριστική ανάπτυξη.
Είναι να έχουμε μια Πάτμο που θα συνεχίσουμε να αναγνωρίζουμε και να αγαπάμε και στο μέλλον.
Δημήτρης Φωκιανός
