Τα ευρήματα από ένα μοναδικό νεκροταφείο βρεφών (του 750 π.Χ.) μένουν στοιβαγμένα σε καφάσια στο παλιό σχολείο της Αστυπάλαιας! Ένα μοναδικό στον κόσμο νεκροταφείο βρεφών- 2.750 ετών κατά τους ειδικούςμε ταφές σε πήλινα αγγεία, αποκαλύφθηκε στην Αστυπάλαια. Όμως τα ευρήματα μένουν στοιβαγμένα σε χαρτοκιβώτια και καφάσια σε αίθουσα του παλαιού σχολείου της Αστυπάλαιας, περιμένοντας τη χρηματοδότηση του υπουργείου Αιγαίου για να αξιολογηθούν και να εκτεθούν. Εδώ και δυο χρόνια το έργο αυτό έχει ενταχθεί σε πρόγραμμα που διαχειρίζεται το υπουργείο Αιγαίου για τα μικρά νησιά, αλλά τίποτα ακόμη δεν έχει γίνει με κίνδυνο να καταστραφεί το σπουδαίο αυτό αρχαιολογικό υλικό. «Ο Δήμος Αστυπάλαιας έχει προτείνει σε συνεργασία με την ΚΒ΄ Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου τη μετατροπή του κτιρίου του παλαιού σχολείου σε διαχρονικό μουσείο και πολιτιστικό πολυχώρο», λέει ο δήμαρχος Πανορμίτης Κονταράτος, ο οποίος υπογραμμίζει ότι «στο μουσείο αυτό θα εκτεθεί το σύνολο των ευρημάτων των βρεφικών σκελετών και θα λειτουργήσει ως μελετητικό κέντρο οστεολογικού υλικού». Οι έρευνες άρχισαν το 1996 από ομάδα επιστημόνων, με επικεφαλής την αρχαιολόγο Μαρία Μιχαλάκη- Κόλλια, στην οποία μετέχουν η αρχαιολόγος Δέσποινα Καμπούρη, σχεδιαστές, τοπογράφοι, τεχνίτες και άλλοι ειδικοί. Τα πρώτα ευρήματα ήρθαν στο φως στη θέση Κυλίνδρα, σε κατωφέρεια άκτιστου λόφου. Επρόκειτο για πήλινα αγγεία και αμφορείς που περιείχαν ταφές- με οστά από βρέφη. Μέχρι σήμερα έχουν βρεθεί 2.174 ταφές, ενώ οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι ο αριθμός θα αυξηθεί σημαντικά εάν συνεχιστούν οι έρευνες. Τα αγγεία ήταν τοποθετημένα σε αβαθείς λάκκους και σε ορισμένες περιπτώσεις περικλείονται και καλύπτονται με πέτρες. Όπως λέει η υπεύθυνη των ανασκαφών Μαρία Κόλλια, «η ταφή του βρέφους στις περισσότερες περιπτώσεις γινόταν από μια οπή που είχε ανοιχθεί στην κοιλιά του αγγείου, η οποία στη συνέχεια καλυπτόταν με το ίδιο τεμάχιο που είχε αποκοπεί ή, εάν αυτό είχε σπάσει, με άλλα τεμάχια αγγείων. Η οπή ήταν συνήθως κυκλική- είχε προηγηθεί εργασία με τρυπάνι ή και με μαχαίρι. Τα πιο πολλά αγγεία είναι υδρίες με γραπτή διακόσμηση και χρονολογούνται στην Υστερογεωμετρική Περίοδο (δηλαδή περίπου στο 750 π.Χ.)- τότε υπολογίζεται πως έγινε και η έναρξη λειτουργίας του βρεφικού νεκροταφείου». Είναι χαρακτηριστικό ότι μεγάλος αριθμός αγγείων που χρησιμοποιήθηκαν στις ταφές των μωρών προέρχεται από Σάμο, Χίο, Θάσο, Κω, Κνίδο, ακόμη κι από την Παλαιστίνη, χωρίς όμως να εκτιμάται ότι έφερναν από εκεί τα βρέφη για να τα θάψουν στην Αστυπάλαια. Από μελέτη που έκανε ο καθηγητής Simon Ηillson από το Ανθρωπολογικό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου του Λονδίνου σε 800 σκελετούς, προέκυψε ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών πέθαναν στη γέννα ή λίγο μετά, ενώ υπάρχουν και πολλές περιπτώσεις πρόωρωνΔιαβλέπουν ταφικό ιερό Το μεγάλο ερώτημα των ειδικών είναι εάν ο χώρος ήταν κοινό νεκροταφείο παιδιών ή κάποιο ταφικό ιερό, δεδομένου ότι στον απέναντι λόφο υπάρχουν ταφές ενηλίκων, αλλά και παιδιών. Όπως υπογραμμίζει η αρχαιολόγος Μαρία Μιχαλάκη- Κόλλια, έχουν βρεθεί δύο επιγραφές που αναφέρονται στην Ειλειθυία, κόρη του Δία και της Ήρας, θεά προστάτιδα των επίτοκων γυναικών. Οι επιγραφές αυτές έχουν εκτεθεί στο μουσείο της Αστυπάλαιας. «Σχετίζοντας το πλήθος των βρεφικών σκελετών με τις επιγραφές στις συγκεκριμένες θεότητες, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι ο χώρος αυτός ενδεχομένως να ανήκει σε κάποιο ταφικό ιερό αφιερωμένο στις παραπάνω θεότητες, μέσα στο οποίο εναπέθεταν το μωρό που είχε χαθεί με την παράκληση στην επόμενη γέννα να ζήσει το παιδί», υποστηρίζει η αρχαιολόγος.
