ΣΤΙΣ ΡΙZΕΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΜΑΣ Οι Δώδεκα μήνες στην Ελληνική ΛαογραφίαΑ Π Ρ Ι Λ Ι Ο Σ

3204


Ο Απρίλιος, σύμφωνα με το Ρωμαϊκό ημερολόγιο, ήταν ο δεύτερος μήνας του έτους, όταν ο πρώτος ήταν αυτός που είχε πάρει το όνομά του από τον πολύ αγαπητό στους Ρωμαίους θεό του πολέμου ?ρη, ο μήνας Μάρτιος. Αργότερα, με τη μεταρρύθμιση του Ιουλίου Καίσαρα, κατέλαβε την τέταρτη θέση και στη συνέχεια διατηρήθηκε στη θέση αυτή και από το Γρηγοριανό λεγόμενο ημερολόγιο. Το όνομά του το πήρε από το λατινικό ρήμα “aperire”, που σημαίνει «ανοίγω», γιατί κατά το μήνα αυτόν ανοίγουν τα λουλούδια των φυτών και των δέντρων, και αρχίζει, κυριολεκτικά, η εποχή αυτή που λέγεται «?νοιξη». Μέχρι την εποχή του Ιουλίου Καίσαρα ο μήνας αυτός είχε 29 μέρες. Αργότερα του προστέθηκε άλλη μία και αφιερώθηκε στη θεά Αφροδίτη και μάλιστα η πρώτη μέρα ήταν αφιερω-μένη σ’ αυτήν. Στις 23 του μήνα μάλιστα γιόρταζαν οι ρωμαίοι τα λεγόμενα “vinalia priora”, δηλαδή τα πρώτα ανοίγματα των κρασιών (τα πρώτα οινοφόρια), όπως τα λέγανε οι αρχαίοι έλληνες , και δοκιμάζανε το νέο κρασί.Στη λαϊκή γλώσσα ο μήνας αυτός πήρε διάφορα ονόματα και παραονόματα, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, τις δουλειές των αγροτών, τις γιορτές που βρίσκονται μέσα σ’ αυτόν και άλλες ιδιότητες. Εκτός από Απρίλης, που έγινε κατά συγκοπή της κατάληξης -ιος, ονομάστηκε και Λαμπριάτης, επειδή συνήθως το Πάσχα πέφτει αυτόν το μήνα, Αηγιωργίτης, για τη γιορτή του ?η- Γιώργη, στις 23, Τιναχτοκοφινίδης, επειδή βρίσκεται στην εποχή που έχουν εξαντληθεί οι προμήθειες και τα άλλα τρόφιμα και έχουν τιναχτεί ακόμα και τα κοφίνια:«Απρίλης – γρίλλης (δηλαδή γκρινιάρης)τιναχτοκοφινίδης».Και για να παρηγορηθούν ότι όπου να ‘ ναι θα αργήσει η καινούρια συγκομιδή, ο λαός συμπληρώνει:«Απρίλης – Μάης, κοντά ‘ ν ‘ το θέρος». Λέγεται ακόμη και Κερασιάρης, ίσως επειδή τον μήνα αυτόν αρχίζουν να ωριμάζουν τα κεράσια (έτσι ονομάζεται και ο Μάης, γιατί έχουν ωριμάσει πια τα κεράσια). Σε συνδυασμό με το όνομα του επόμενου μήνα του Μάη παίρνει το διπλό όνομα «Απριλομάης» και «Μαγιάπριλο», όπως στην παροιμία «Στων αμαρτωλών τη χώρα το Μαγιάπριλο χιονίζει», που σημαίνει πως αν χιονίσει τον Απρίλη ή το Μάη η καταστροφή θα είναι μεγάλη για τα γεννήματα και τα σπαρτά γενικά. Αυτό εξηγείται από το λαό ότι είναι τιμωρία του Θεού, επειδή οι άνθρωποι στη χώρα αυτή είναι αμαρτωλοί. Σε αρκετά λαϊκά τραγούδια το σύνθετο αυτό όνομα σαν προσδιοριστικό της ομορφιάς και της ιδιαίτερης αγάπης και εκτίμησης που έχει ο ερωτευμένος ή η ερωτευμένη στο αγαπη-μένο πρόσωπο χρησιμοποείται σαν γλυκιά προσφώνηση: «Απριλομάη μου!» ή «Μαγιάπριλό μου!». Το όνομα του Απρίλη, σαν τον κατ’ εξοχή μήνα όμορφο μήνα της ?νοιξης, όπως και του Μάη, και ερωτικούς συνάμα, χρησιμοποιούν και πολλοί ποιητές: «Απρίλη μου γλυκέ (ή ξανθέ) και Μάη μου δροσάτε» κ.ά. Χαρακτηριστική είναι η προσωποποίηση του Έρωτα και του Απρίλη, που χρησιμοποιεί ο Διονύσιος Σολωμός στους «Ελεύθερους Πολιορκημένους», που μέσα στην ομορφιά της ?νοιξης, παρά τα χίλια βάσανα, που περιγράφονται στην πολιορκία του Μεσολογγίου, παρου-σιάζει τον μήνα αυτόν μαζί με τον έρωτα, να στήνουνε το χορό: «Έστησ’ ο Έρωτας χορό με τον ξανθόν Απρίληκ’ η φύσις ηύρε την καλή και τη γλυκειά της ώρα. . .» Οι δυο αυτοί μήνες στη γλώσσα του λαού συνδυάζονται με την ανθοφορία της ?νοιξης, που, αν και δεν έχουν διαφορά στο είδος των λουλουδιών όμως, για να γίνει το παίξιμο στα είδη και στις λέξεις, διαφοροποιούνται:«Ο Απρίλης με τα λούλουδα κι ο Μάης με τα ρόδα». Το γνωστό έθιμο με το «πρωταπριλιάτικο ψέμα» είναι μια καλή ευκαιρία για διασκέδαση, με τα ξεγελάσματα που δίνουν αφορμή για γέλια σε βάρος αυτού που ξεγελιέται και πιστεύει με αφέλεια στα ψέματα, που του … σερβίρονται από τους συγ-γενείς, γνωστούς και φίλους. Το έθιμο αυτό προέρχεται, σύμφωνα με μερικούς ιστορικούς, από τον 16ον περίπου αιώνα, όταν ο βασιλιάς της Γαλλίας Κάρολος ο 9ος μετέθεσε την πρωτοχρονιά

Κοινοποιήστε:

Κύλιση στην κορυφή