της Σμαράγδας Μουλιάτη
Ένα εξαιρετικό βιβλίο στα Ελληνικά και Αγγλικά με τίτλο «ΠΑΤΜΟΣ όπως πετάει ο γλάρος», κυκλοφόρησε αυτό το καλοκαίρι από τις εκδόσεις ΑΝΑΒΑΣΗ και όπως γράψαμε, έγινε η παρουσίαση 10 Αυγούστου 2018 στο Παλιό Δημοτικό σχολείο Χώρας. Θεωρούμε ότι το βιβλίο μπορεί να χαρακτηριστεί σαν το βιβλίο του καλοκαιριού για την Πάτμο.
Το βιβλίο- λεύκωμα αναφέρεται και στους Λειψούς καθώς και τους Αρκιούς.
Το μεστό κείμενο που σκιαγραφεί την ιστορία και τη σημασία του νησιού και ο σχολιασμός των εικόνων, έγινε από την Βυζαντινολόγο Anne McCabe. Τα κείμενα για τους Αρκιούς είναι του καθηγητή Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας του Παν/μίου Θεσσαλίας ΙΑΚΑ κ. Γιάννη Πίκουλα .
Οι καταπληκτικές αεροφωτογραφίες είναι της Πηνελόπης Ματσούκα ιδιοκτήτριας του εκδοτικού οίκου ΑΝΑΒΑΣΗ. Η Πηνελόπη Ματσούκα είναι ακτιβίστρια και η αγάπη της για την πεζοπορία και τα ταξίδια, την έφεραν πιο κοντά στη φύση της Ελλάδας με αποτέλεσμα να ειδικευθεί στην κατασκευή πεζοπορικών χαρτών.
Μεταξύ των χαρτών έχει εκδώσει και κυκλοφορεί τον πεζοπορικό χάρτη για την Πάτμο με όλα τα μονοπάτια, τις πεζοπορικές διαδρομές, τους κάβους, τα ακρωτήρια, τους όρμους και τα λιμανάκια.
Ένας χάρτης ξεκάθαρος, χρηστικός και χρήσιμος.
Οι φωτογραφίες των κειμηλίων του βιβλίου παραχωρήθηκαν από την Ιερά Μονή Πάτμου.
Την έκδοση χαιρέτησε ο καθηγούμενος και πατριαρχικός έξαρχος αρχιμανδρίτης Κύριλλος ως εξής:
“Aπευθύνουμε τὸν χαιρετισμό μας αὐτόν, μὲ τὴν εὐκαιρία τοῦ «πετάγματος τοῦ Γλάρου» πάνω ἀπὸ τὸ Ἱερό μας Νησί, καὶ πάνω ἀπὸ τὸ σύμπλεγμα τῶν νησιδίων, ποὺ τὸ περιβάλλουν. Χαιρετισμὸς ἰδιαίτερος, ποὺ πηγάζει ἀπὸ τὴν καρδιά μας, γιὰ τὸ ἐγχείρημά σας αὐτό, νὰ συμπεριλάβετε στὴ «σειρὰ τῶν ἀεροφωτογραφικῶν λευκωμάτων» σας τὸ λευκοφόρο Νησί μας, μοναδικὸ ὄχι μόνο γιὰ τὴν μακραίωνη θρησκευτικὴ-πνευματική, πολιτιστική, ἱστορικὴ διαδρομὴ καί καταξίωσή του, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὶς φυσικές του καλλονές, τὴν γραφικότητά του, τὴν μοναδικὴ ἀρχιτεκτονική του, τὴν ἁπλότητα καὶ τὴν φιλόξενη διάθεση τῶν ἀνθρώπων ποὺ ζοῦν πάνω σ᾿ αὐτὰ τὰ ἱερὰ χώματα.
Εὐχόμεθα τὸ πέταγμα τοῦ «Γλάρου σας» στὴν περιοχή μας, νὰ εἶναι τὸ προσδοκώμενο καὶ νὰ κομίσει στοὺς αἰθέρας μας μηνύματα εἰρήνης, αἰσιοδοξίας καὶ ἐλπίδας γιὰ ἕνα καλύτερο”
Μέσα από τα κείμενα ξεχωρίσαμε.
Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ
Στην αρχιτεκτονική της Μονής του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου συνυπάρχουν στοιχεία από πολλές περιόδους, αποτέλεσμα αιώνων συντήρησης, αποκατάστασης κι ανοικοδόμησής της. Τα ψηλά και απότομα αμυντικά τείχη, χτισμένα από γκρίζα ηφαιστειογενή πέτρα, ήταν απαραίτητα τις εποχές των πειρατικών επιδρομών・ εντός τους, όμως, βρίσκεται ένα κομψό αρχιτεκτόνημα με πλούσια διακόσμηση. Μαρμάρινοι κίονες και πλάκες από την παλαιοχριστιανική βασιλική που προϋπήρχε εντάχθηκαν στη Μονή κατά την πρώτη της οικοδόμηση. Το διπλανό παρεκκλήσι, αφιερωμένο σήμερα στην Παναγία, φέρει τοιχογραφίες του 12ου αιώνα ζωγραφισμένες σ’ εκλεπτυσμένο στυλ της πρωτεύουσας, Κωνσταντινούπολης. Μεταγενέστερα αρχιτεκτονικά στοιχεία, όπως η διώροφη τοξωτή στοά —η λεγόμενη ”Τζαφάρα”— με τη ροδιακή της λιθοδομή διακοσμημένη με muqarnas (17ου αι.),
τα οθωμανικά σκαλιστά μαρμάρινα περίθυρα του νάρθηκα (17ου αι.) και το ξυλόγλυπτο κι επιχρυσωμένο εικονοστάσιο του καθολικού (19ου αι.), μαρτυρούν την τάση της εποχής τους.
Η AΓΡΟΤΙΚΗ ΖΩΗ
Εκτός Χώρας και Σκάλας, τα αγροτόσπιτα του νησιού είναι συνήθως μονώροφα.
Πλησίον τους βρίσκονται μη ασβεστωμένοι, πέτρινοι στάβλοι και μαντριά. Πολλές από αυτές τις αγροικίες διαθέτουν πατητήρια και μύλους• άλλες, έχουν καμίνια κεραμικής, ακόμα και το δικό τους παρεκκλήσι.
Οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις του νησιού βρίσκονται στις εύφορες κι εύυδρες κοιλάδες του Γροίκου, των Κήπων, στις Λεύκες και τον Κάμπο, καθώς και στα τρία λιβάδια, το Αγριολίβαδο, το λιβάδι του Γερανού και των Καλογήρων. Υπάρχουν και φυσικές πηγές, που αποτελούν ιερούς τόπους χριστιανικής λατρείας: του Όσιου Χριστόδουλου στους Κήπους, η Πηγή Γερανού με το ησυχαστήριό της και το ερημητήριο της Ζαρροής. Η καλλιέργεια γίνεται δυνατή μόνο με προσεκτική διαχείριση των υδάτων, πράγμα που μαρτυρούν και τα παραδοσιακά συστήματα παροχής νερού, με τα πηγάδια και τα αρδευτικά κανάλια τους. Μέχρι την εισαγωγή ηλεκτρικών αντλιών, το νερό έβγαινε από τα πηγάδια με τη χρήση πανάρχαιου συστήματος γραναζιών που κινούσαν ζώα (μαγγανοπήγαδα η «ντουλάπια»)· ζώα κινούσαν, επίσης, τους αλευ-
ρόμυλους. Άλογα, γαϊδούρια και μουλάρια ζώνονται μέχρι και σήμερα στα κυκλικά αλώνια και, περπατώντας, διαχωρίζουν τους σπόρους από τ’ άχυρα. Τ’ αλώνια αυτά φτιάχνονται συνήθως σε υψώματα, για να τα πιάνουν οι αέρηδες. Κι οι ανεμόμυλοι, σε υψώματα χτίζονται: οι γνωστότεροι της Πάτμου βρίσκονται ανατολικά της Χώρας τρεις εξ αυτών έχουν πρόσφατα αποκατασταθεί. Οι καλλιέργειες πρέπει να προστατεύονται από τους δυνατούς ανέμους, ακόμα και στις κοιλάδες: λεύκες και καλάμια φυτεύονται συνήθως γύρω από τα χωράφια για να κόβουν τον άνεμο. Προστατεύονται από επιδρομές κατσικιών με ξερολιθιες στεφανωμένες με αγκαθωτούς θάμνους(«αστοιβές»). Στο νησί ευδοκιμούν ροδιές, εσπεριδοειδή, βερικοκκιές, αμυγδαλιές, αχλαδιές, συκιές, και κυδωνιές. Οι παραδοσιακές καλλιέργειες περιλαμβάνουν σιτάρι, κριθάρι, βρώμη, φάβα, και λαχανικά. Μικροί, οικογενειακοί αμπελώνες παράγουν κρασί για ιδία κατανάλωση ένας εξ αυτών στοχεύει σήμερα σε πωλήσεις μεγαλύτερης κλίμακας.
Για τη φύση και τη βιοποικιλότητα
Το νησί διαθέτει πλούσια βιοποικιλότητα, ακόμα και απειλούμενα είδη, ιδιαίτερα στα ακατοίκητα βόρεια και νότιά του άκρα. Στους κάθετους βράχους κατά μήκος των ακτών της Πάτμου κάνουν τις φωλιές τους οι μαυροπετρίτες• πέντε μικρές λιμνοθάλασσες αποτελούν σημαντικούς υδροβιότοπους,μικρά οικοσυστήματα όπου κάνουν στάση διάφορα αποδημητικά πουλιά, συμπεριλαμβανομένων των εξωτικών φλαμίνγκο.
Οι βαθιές, γαλάζιες θάλασσές του, παρότι υποφέρουν από την υπεραλίευση, την άνοδο της θερμοκρασίας και τη ρύπανση, παραμένουν καταφύγιο για ρινοδέλφινα και μεσογειακές φώκιες.