Η ίδρυση της Πατμιάδας “κοινής του γένους σχολής” είναι το σημαντικότερο γεγονός της ιστορίας της Πάτμου τον 18ο αιώνα. Με κέντρο την Κωνσταντινούπολη, οι λόγιοι του γένους ετοίμαζαν δασκάλους, που θα πήγαιναν σε διάφορα σημεία της υπόδουλης Ελλάδας να δημιουργήσουν σχολές των ελληνικών γραμμάτων και να αφυπνίσουν τη θέληση για απελευθέρωση!
Ένας από αυτούς τους γεμάτους ενθουσιασμό και πίστη δασκάλους ήταν και ο ιδρυτής της μεγάλης σχολής της Πάτμου, ο Πάτμιος Μακάριος Καλογεράς.
Ο Μακάριος σπούδασε στην πατριαρχική σχολή της Κω
νσταντινούπολης Θεολογία και Φιλοσοφία. Τον υποστήριξαν μεγάλες οικογένειες, όπως οι Μαυροκορδάτοι, οι Υψηλάντες και ο Μητροπολίτης Νικομήδειας που τον προόριζε για διάδοχο του. Ο Μακάριος όμως, αγαπούσε το διδασκαλικό έργο, επέστρεψε στην Πάτμο το 1713 και δημιούργησε τη Σχολή γύρω από το Σπήλαιο της Αποκαλύψεως! Σύμβουλοι και συμπαραστάτες του ήταν οι λόγιοι του γένους και ο Μανουήλ Υψηλάντης, που βοήθησε και υλικά το έργο. Εκεί έχτισε λίγα κελιά για τον ίδιο και τους λίγους μαθητές του.
Η φήμη της Σχολής διαδόθηκε πολύ σύντομα . Από τα γειτονικά νησιά, την Πελοπόννησο, την Αθήνα, το Βουκουρέστι, την Μικρά Ασία, τη Ρωσία έφθαναν μαθητές! Όταν το 1737 πέθανε ο Μακάριος, το έργο εξακολούθησε ο φίλος και συνεργάτης του Γεράσιμος ο Βυζάντιος,
Από το 1902 αρχίζει να λειτουργεί σαν ιερατική σχολή και το 1907 αναγκάζεται να μετατεθεί στη Σάμο λόγω οικονομικών προβλημάτων όπου θα λειτουργήσει λίγα χρόνια και αργότερα θα κλείσει. Η δράση της θα συνεχιστεί μετά την απελευθέρωση του νησιού το 1947. Τότε ανοικοδομήθηκε ξανά, λίγα μόλις μέτρα από την παλιά της θέση.
Την Πέμπτη 19 Ιανουαρίου τελέστηκε στο παρεκκλήσι της Πατμιάδος Σχολής θεία λειτουργία χοροστατούντος του καθηγουμένου λαο πατριαρχικού ςξάρχου Πάτμου κ. Κυρίλλου. Παρέστησαν ο δήμαρχος Πάτμου, δημοτικοί σύμβουλοι, ο διοικητής τους τάγματος Εθνοφυλακής ταγματάρχης κ, Γεώργιος Γραφάκος, οι μαθητές της σχολής, οι γονείς, οι καθηγητές και πολύς κόσμος.
Για την Πατμιάδα και τον μεγάλο δάσκαλο της Σχολής μίλησε ο σχολάρχης κ. Ζαρκαδούλας. Ακολούθησε η κοπή της βασιλόπιττας από τον καθηγούμενο κ. Κύριλλο στην αίθουσα τελετών. Το φλουρί έπεσε στον Στέφανο Γαμπιεράκη.
