Μια εξαιρετική ομιλία που είναι πάντα επίκαιρη για τους ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ, τους μεγάλους δασκάλους ανέγνωσε ο καθητηγητής της Πατμιάδος Εκκλησιαστικής σχολής κ. Αναστάσιος Μαρνέζος στην εορτή των Τριών Ιεραρχών στη Μεγάλη Παναγιά.
Παρακάτω ολόκληρη η ομιλία του.
Στις 30 Ιανουαρίου, κάθε χρόνο, γιορτάζουμε τη μνήμη των Τριών Ιεραρχών. Είναι η γιορτή των Γραμμάτων και της Παιδείας, καθώς ήταν Μεγάλοι Δάσκαλοι ο Βασίλειος ο Μέγας, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός. Σήμερα όμως θα μιλήσουμε για μια άλλη πτυχή της προσφοράς Τους αυτή της κοινωνικής και πολιτικής διαφώτισης.
Σε μια εποχή κοινωνικής βαρβαρότητας όπως η σημερινή, όπου ο τυφλός οικονομικός ανταγωνισμός και ο ακραίος εγωτισμός κυριαρχούν βασικό μέλημα της Παιδείας είναι η, με έμπρακτα παραδείγματα, ενίσχυση της κοινωνικής ευαισθησίας και της αλτρουιστικής ενσυναίσθησης και η καλλιέργεια της πολιτικής συνείδησης.
Οι τρεις Ιεράρχες που τιμούμε και γιορτάζουμε σήμερα χωρίς να έχουν τον τίτλο του ειδικού επιστήμονα πολιτειολόγου και κοινωνιολόγου κατόρθωσαν μέσα από συνεχείς προσπάθειες διαφώτισης και καθοδήγησης του λαού, να περιγράψουν τα βασικά στοιχεία τής ιδανικής άσκησης της πολιτικής εξουσίας αλλά και της έμπρακτης κοινωνικής προσφοράς και συμπεριφοράς όπως τα εκφράζει η Εκκλησία. Κοινή η άποψη τους είναι ότι η πολιτική εξουσία είναι η έκφραση της Θείας Παρουσίας και δια μέσου αυτής η εξουσία γίνεται κοινό αγαθό στους ανθρώπους για την εξυπηρέτησή τους.
Για τον Ιερό Χρυσόστομο η συνύπαρξη εξουσίας και Εκκλησίας αποσκοπεί και στη σωτηρία των ανθρώπων αλλά και στη βελτίωση των υλικών συνθηκών. Η εξουσία δεν πρέπει να διαιρεί τους πολίτες και να διαφθείρει τα άτομα που την ασκούν. Φιλόθεοι, φιλάνθρωποι, ομόδουλοι και ταπεινοί πρέπει να είναι οι πολιτικοί άρχοντες, λέγει ὁ Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. Ο Ιερός Χρυσόστομος θέλει τους πολιτικούς εκφραστές να αποφεύγουν τις βαναυσότητες, να μη φορολογούν τους αδυνάτους αλλά τους δυνατούς, να χαρίζουν τα χρέη αυτών που αδυνατούν να τα εξοφλήσουν και να παρέχουν υλική στήριξη στους αδύναμους, αποδεικνύοντας έτσι την φιλανθρωπία τους. Οι άρχοντες είναι δούλοι του Θεού και συνεπώς ομόδουλοι και υπηρέτες του λαού. Δεν πρέπει να ξεχνούν τον λόγο του Χριστού. Αυτοί που προβάλλονται σαν άρχοντες των εθνών, συμπεριφέρονται προς τους λαούς σαν να ήταν απόλυτοι κύριοι αυτών. Και εκείνοι που κατέχουν ανάμεσα στους ανθρώπους μεγάλα αξιώματα, καταδυναστεύουν αυτούς, σαν να τους έχουν δούλους τους. Όποιος θέλει να αναδειχθεί μέγας μεταξύ σας, πρέπει να γίνει υπηρέτης και όποιος από σας θέλει να γίνει πρώτος, πρέπει να γίνει δούλος όλων. «Ὅς ἐὰν θέλῃ ἐν ἠμῖν μέγας γενέσθαι, ἔσται ὑμῶν διάκονος καὶ ὃς ἐὰν θέλη ἐκ ὑμὶν εἶναι πρῶτος, ἔσται πάντων ὑμῶν δοῦλος».
Για τους Τρεις Ιεράρχες η εξουσία διακονεί το λαό, εξομαλύνει τις κοινωνικές ανισότητες, λυτρώνει το λαό από τα δεινά. Η εξουσία πρέπει να έχει ως μέσο επιβολής όχι τη βία και τη θανατική ποινή, αλλά το νόμο. Ο πρώτος που πρέπει να υποτάσσεται στο νόμο είναι ο άρχοντας και σύμφωνα με τον Ιερό Χρυσόστομο : «ἄρχοντες ἀρχόντων εἰσὶν οἱ νόμοι». Παρέκκλιση από την αρχή αυτή δίνει το δικαίωμα αμφισβήτησης της εξουσίας. Όταν οι άρχοντες αποδειχθούν ανίκανοι ή ακατάλληλοι, ή εγκληματίες και επίορκοι, ή σκανδαλίζουν τον λαό, τότε ο Άγιος Γρηγόριος τονίζει ότι: «ο λαός πρέπει να ασκεί το δικαίωμα της αντίστασης με πρωτοπόρους τους κληρικούς των οποίων ἡ δύναμη και η παρρησία είναι το βήμα της λαϊκής θέλησης και του δικαίου». Αυτό το πρότυπο εξουσίας ζητούν οι Τρεις Ιεράρχες σήμερα από τους άρχοντες.
Αποτελούν για τη σύγχρονη και για κάθε μορφής εξουσία αλλά και για τον εξουσιαζόμενο λαό, που ζητά δημοκρατία όσο ποτέ, μία πρόκληση. Πρέπει να τιμώνται και από τους ανθρώπους των γραμμάτων, αλλά και από τους ασκούντες την εξουσία, προς τους οποίους, πολλά έχουν να υποδείξουν.
Μεγάλη και έμπρακτη προσφορά αγάπης των τριών Ιεραρχών, είναι η κοινωνική. Όταν το 368 μ.Χ ξεσπάει φοβερός λιμός (πείνα) στην Καισάρεια της Καππαδοκίας, και υπέφερε η πόλη, αυτοί που είχαν μεγάλες ποσότητες ειδών διατροφής στις αποθήκες τους από προηγούμενες χρονιές ήταν εντελώς ανάλγητοι κι αφιλάδελφοι και τα πωλούσαν εξωφρενικά εκμεταλλευόμενοι οικονομικά την φοβερή πείνα. Εμπορευόταν την έλλειψη. Ο Μ. Βασίλειος, ως υπεύθυνος εκκλησιαστικός ηγέτης, κατόρθωσε να δώσει διέξοδο και λύση στην πείνα με τις συμβουλές του, τα κηρύγματα του αλλά κυρίως με το προσωπικό του παράδειγμα. Έτσι οι σκληρόκαρδοι πλούσιοι άνοιξαν τις αποθήκες τους και προσέφεραν δωρεάν τα αγαθά τους.Κατόπιν περισυνέλλεξε τους εξουθενωμένους από το λιμό κι αυτούς που μόλις ανέπνεαν σ’ ένα μέρος, τους προσέφερε έτοιμο μαγειρεμένο φαγητό, και τους φρόντιζε ο ίδιος στα συσσίτια. Τους έπλενε τα πόδια, τους περιποιούνταν τις σωματικές πληγές τους, και το σπουδαιότερο, τους παρείχε πνευματική και συναισθηματική στήριξη με τα λόγια του.
Η αυστηρή άσκηση, η υπερβολική και αδιάκοπη εργασία και το προσβεβλημένο συκώτι του θα τον οδηγήσουν κοντά στον θάνατο. Θα ζήσει όμως για να οργανώσει ένα εκπληκτικό φιλανθρωπικό έργο ως επίσκοπος. Οικοδομεί την Βασιλειάδα, μια καινούργια και πρωτότυπη πόλη, ένα συγκρότημα από νοσοκομεία, γηροκομεία, λεπροκομεία, ορφανοτροφεία οικήματα για φιλοξενία και σχολείο για την επαγγελματική κατάρτιση όσων ήθελαν να μάθουν μια τέχνη. Η Βασιλειάδα είναι το πρώτο γνωστό στην ιστορία κοινωνικό ίδρυμα, μια ολόκληρη πολιτεία που φιλοξενούσε 30.000 ανθρώπους.
Ο Μ. Βασίλειος υπηρετούσε ο ίδιος χωρίς ξεκούραση, εργαζόμενος δεκαοκτώ ώρες την ημέρα και φρόντιζε με προσωπική φροντίδα τους αναξιοπαθούντες αφού ο ίδιος ήταν ιατρός, μάλιστα δε, ασπαζόταν ο ίδιος τους λεπρούς, τους οποίους όλοι απέφευγαν, για να τους δείξει την αγάπη του και να τους στηρίξει ψυχολογικά. Η αγάπη και η φροντίδα του Αρχιεπισκόπου Καισαρείας Μεγάλου Βασιλείου προοριζόταν προς όλους. Ολοκληρώνοντας, ας θυμόμαστε πάντα την εμπνευσμένη προτροπή του Μεγάλου Καππαδόκη στους πολιτικούς άρχοντες: «Εσύ δεν είσαι πλεονέκτης; Δεν είσαι άρπαγας; Δεν κρατάς για τον εαυτό σου όσα σου δόθηκαν για να τα διαχειρισθείς προς όφελος όλων; Αυτός που γδύνει τον ντυμένο θα ονομαστεί κλέφτης, αλλά αυτός που δεν ντύνει τον γυμνό μήπως δεν είναι κλέφτης; Το ψωμί που αποθηκεύεις είναι του πεινασμένου, τα ρούχα που συσσωρεύεις είναι του γυμνού, τα παπούτσια που τα ‘χεις και σαπίζουν είναι του ξυπόλυτου, τα λεφτά που θάβεις για να μη στα κλέψουν είναι του φτωχού.
Είναι τόσοι αυτοί που αδικείς όσοι αυτοί που θα μπορούσες να βοηθήσεις» Και : «Τελειότατη κοινωνία ονομάζω αυτήν, όπου έχει καταργηθεί η ιδιοκτησία, έχουν εκλείψει οι προσωπικές διαφορές και έχουν εξαφανιστεί οι έριδες και οι φιλονικίες. Είναι η κοινωνία όπου όλα είναι κοινά. Οι πολλοί είναι ένας και αυτός ο ένας δεν υπάρχει μόνος του, αλλά ζει μέσα στους πολλούς».