Ο γηραιός Σωκράτης συνήθιζε τον εαυτό του στο να μαθαίνει το άλογο μέρος της ψυχής να υπακούει στις εντολές του λογικού.Φρονούσε ότι ο ύψιστος σκοπός του ανθρώπου είναι να γνωρίσει την αρετή και αφιέρωνε όλες τις προσπάθειες του στο ν` αναζητήσει το τι είναι η δικαιοσύνη και τι η ανδρεία και κατ` ακολουθία θα έπρεπε γνωρίζοντας κανείς την δικαιοσύνη, να γίνεται ταυτόχρονα και δίκαιος. Γι` αυτό αναζητούσε την φύση της αρετής, χωρίς να νοιάζεται πως αυτή αποκτάται και εκ ποίων στοιχείων αποτελείται και πως εφαρμόζεται. Διότι δεν επιθυμούσε μάλλον να είμαστε υγιείς, παρά να ξέρουμε τι είναι το υγιαίνειν και να έχουμε μία καλή κράση, παρά να ξέρουμε τι είναι η καλή και γερή κράση.Τα Ηθικά Ευδήμεια και τα Ηθικά Νικομάχεια είναι δύο σειρές μαθημάτων ηθικής, στις οποίες ο Αριστοτέλης αναπτύσσει την ηθική που ανταποκρίνεται στη νέα περί ανθρώπου αντίληψη. Η εν λόγω αντίληψη, αφ` ενός παραμένει ισχυρώς ιεραρχική και διασφαλίζει στην ψυχή μία αναμφισβήτητη ανωτερότητα επί του σώματος-οργάνου της, αλλά δεν της διασφαλίζει πλέον καμία υπερβατικότητα αφ` ετέρου αν και διακηρύσσει την συνεργασία της ψυχής και του σώματος, δεν έχει ακόμη ανακαλύψει την ουσιακή τους ενότητα. Κάθε αρετή θα μας πει είναι το μεσαίο ανάμεσα σε δύο ελαττώματα, που απ` αυτά άλλοτε το ένα και άλλοτε το άλλο απομακρύνεται περισσότερο.Σ` όλα τα πράγματα, το εν σχέσει προς ημάς μέσον είναι το καλύτερο (η μέση οδός), λέει ο Αριστοτέλης. Και μπορεί κανείς πειστεί περί τούτου με την επαγωγή και την θεωρητική εξέταση. Επομένως, είναι ανάγκη η ηθική αρετή να συνίσταται σε ορισμένα μέσα και να είναι κάποια μεσότης, η τελεία ισορρόπησις αντιθέτων παθών.Επιβάλλεται λοιπόν να εξετάσουμε ποια μεσότης είναι η αρετή και σε ποια μέσα αναφέρεται. Για να έχουμε υπ` όψιν παραδείγματα παραθέτουμε τον ακόλουθο πίνακα, στον οποίο θα μπορέσουμε να τα μελετήσουμε:Οργιλότης – αοργησία πραότης Θρασύτης – δειλία – ανδρείαΑναισχυντία – ατολμία – μετριοπάθειαΑκολασία – αναισθησία – σωφροσύνη Κέρδος – ζημιά – δίκαιονΦιλαρέσκεια – εγωπάθεια – αξιοπρέπειαΌλα αυτά τα πάθη και παρόμοια υπάρχουν στις ψυχές και άλλα αντλούνται από την υπερβολή και άλλα από την έλλειψη που παρουσιάζουν. Τοιουτοτρόπως ο οργίλος είναι εκείνος που οργίζεται περισσότερο από όσο πρέπει η γρηγορότερα από όσο πρέπει η σε περισσότερες απ` όσο πρέπει περιπτώσεις. Αόργητος είναι εκείνος που δεν ξέρει εναντίον τίνος και πότε και πως πρέπει να οργισθεί.Όσον αφορά πάλι τα διάφορα είδη όλων αυτών των παθών, αυτά ελκύουν το όνομά τους από τις διαφορές που παρουσιάζουν τα ίδια πάθη, ανάλογα με την υπερβολή η της διάρκειας ή της εντάσεως των στοιχείων που συγκροτούν τα πάθη.Έτσι, για παράδειγμα, η μοιχεία η ίδια αποτελεί μια διαφθορά, μια κακοήθεια, θα μας πει ο Αριστοτέλης. Και αρκεί και μία μόνο πράξη για να στιγματισθεί και το πάθος και ο χαρακτήρας εκείνου που παραδίδεται στο πάθος. Αλλά ο άνθρωπος που υποκύπτει στις επιθυμίες του βρίσκει σχεδόν πάντα δικαιολογητικά, για να αθωώνει τον εαυτό του και να τυφλώνει την συνείδησή του, ώστε να μπορεί “ ελεύθερα“ να υποδουλώνεται στα πάθη 10.Και η φιλία των παιδιών με τους γονείς είναι, όπως και η φιλία των ανθρώπων με τους θεούς, σαν την σχέση με κάποιο ιδανικό και με κάτι ανώτερο γιατί αυτοί είναι αίτιοι και για την ζωή τους και για την ανάπτυξή τους και , αφού γεννήθηκαν, και για την αγωγή τους. και όπως τα παιδιά προσπαθούν να μιμηθούν έτσι και οι ολοκληρωμένοι άνθρωποι αγωνίζονται να φθάσουν την θέωση (μίμηση των θεών) για να επέλθει η πλήρης ολοκλήρωση του χαρακτήρος 11. Φαινομενολογία και δεοντολογία της αγωγής συνάπτονται από τον Πλάτωνα σε αρμονικό σύνολο με θαυμαστή ενότητα. Την Πολιτεία την βλέπει ο Πλάτων ως την περιοχή, εντός της οποίας τελείται το όλο παιδαγωγικό φαινόμενο. Όλοι οι πολίτες είναι φορείς του φαινομένου αυτού, του οποίου οι εκδηλώσεις τις διαβλέπει οξύτατα το βλέμμα του φιλοσόφου. Στην υψίστη βαθμίδα της τελειώσεως της παιδείας, με την οποία επιτυγχάνεται το “Ίδείν το α
