Θα μιλήσω για θαύματα—όχι για να εντυπωσιάσουμε, αλλά για να αναπνεύσουμε πίστη.
Σήμερα η Εκκλησία μας μάς καλεί να σταθούμε μπροστά σε τρία πρόσωπα που, ενώ έζησαν σε διαφορετικές περιστάσεις και με διαφορετικά χαρίσματα, ενώθηκαν σε μία κοινή ακτινοβολία αγιότητας: τον Μέγα Βασίλειο, τον Θεολόγο Γρηγόριο και τον Ιερό Χρυσόστομο. Τους τιμούμε ως «Τρεις Ιεράρχες», όχι απλώς ως μεγάλους διδασκάλους, αλλά ως ζωντανά σημεία της παρουσίας του Θεού μέσα στην ιστορία. Κι αν ο λόγος τους είναι θησαυρός, δεν είναι λιγότερο θησαυρός και η θαυματουργική τους δράση: θαύματα που δεν είναι “μαγεία”, αλλά καρπός αγάπης, προσευχής, ταπείνωσης και παρρησίας προς τον Θεό.
Και ακριβώς γι’ αυτό, σήμερα θέλω να μιλήσω για θαύματα—όχι για να εντυπωσιάσουμε, αλλά για να αναπνεύσουμε πίστη. Γιατί το θαύμα στην Εκκλησία δεν είναι απλώς ένα παράδοξο γεγονός· είναι ένα μήνυμα: ότι ο Θεός δεν εγκαταλείπει τον άνθρωπο, ότι η αγιότητα δεν είναι ιδέα αλλά ζωή, ότι η αγάπη μπορεί να γίνει φως, ψωμί, θεραπεία, παρηγοριά.
Πριν ακόμη μιλήσουμε για επιμέρους θαύματα του καθενός, ας θυμηθούμε ένα θαύμα που αφορά και τους τρεις μαζί: το θαύμα της ενότητας. Η παράδοσή μας διηγείται ότι σε εποχές όπου οι πιστοί φιλονικούσαν για το ποιος από τους τρεις είναι “μεγαλύτερος”, ο Θεός δεν άφησε αυτή τη διχόνοια να ριζώσει. Έτσι, με θαυμαστό τρόπο, παρουσιάστηκαν οι ίδιοι οι Άγιοι σε έναν άγιο επίσκοπο και υμνογράφο της Εκκλησίας και του έκαναν γνωστό πως ενώ είναι τρεις, είναι ενωμένοι στο ίδιο φρόνημα, στην ίδια χάρη, στην ίδια δόξα. «Δεν υπάρχει μεταξύ μας πρώτος και δεύτερος», λέει η παράδοση, αλλά όλοι οδηγούν στον Χριστό, όλοι κηρύττουν την αλήθεια, όλοι υπηρετούν την αγάπη.
Αυτό είναι θαύμα, αδελφοί μου: όχι μόνο να αλλάζουν οι νόμοι της φύσεως, αλλά να θεραπεύεται η καρδιά του ανθρώπου από τη φιλονικία. Να αποκαθίσταται η ειρήνη. Να γίνεται η διαφορετικότητα αρμονία. Και γι’ αυτό η Εκκλησία όρισε να τους τιμάμε μαζί: για να θυμόμαστε ότι η αλήθεια δεν είναι αφορμή διχασμού, αλλά δρόμος κοινωνίας. Ότι η σοφία χωρίς αγάπη γίνεται σκληρότητα, ενώ η αγάπη με αλήθεια γίνεται αγιότητα.
Αν ο Βασίλειος είναι μέγας, δεν είναι επειδή είχε μόνο εξαιρετικό νου, αλλά επειδή είχε καρδιά που χωρούσε τον πόνο του κόσμου. Και εκεί ακριβώς ανθίζουν τα θαύματα: όπου υπάρχει ταπείνωση και έλεος.
Η παράδοση μιλά για τον Βασίλειο ως ποιμένα που σήκωσε στους ώμους του τη φτώχεια μιας ολόκληρης πόλης. Εκείνος ίδρυσε χώρους φιλοξενίας, περίθαλψης και ανακούφισης των αδυνάτων — μια “πόλη φιλανθρωπίας” γύρω από την Καισάρεια. Μπορεί κάποιος να πει: «Αυτό δεν είναι θαύμα, είναι έργο». Μα η Εκκλησία γνωρίζει ότι το έργο της αγάπης είναι το πιο σταθερό θαύμα. Γιατί το να μετατρέψεις την κοινωνική αδικία σε φροντίδα, την εγκατάλειψη σε οικογένεια, την αρρώστια σε ελπίδα, απαιτεί χάρη Θεού. Και αυτή τη χάρη την είχε.
Υπάρχουν διηγήσεις για θαυμαστές σωτηρίες από πείνα και συμφορές, για ανεξήγητες παρηγοριές που έβρισκαν οι φτωχοί στην πόρτα του, για δάκρυα που γίνονταν ευλογία. Και υπάρχει και το θαύμα της παρρησίας: ότι στάθηκε απέναντι σε ισχυρούς, όχι με όπλα, αλλά με καθαρή συνείδηση. Όταν ο άνθρωπος δεν φοβάται να χάσει τα πάντα για χάρη της αλήθειας, τότε ο Θεός μετατρέπει τη φαινομενική αδυναμία σε δύναμη. Το θαύμα εδώ δεν είναι “θεαματικό”. Είναι η μεταμόρφωση του φόβου σε ανδρεία.
Και κάτι ακόμη: ο Βασίλειος μας δείχνει πως τα θαύματα δεν αποσκοπούν στο να “ξεχωρίσει” ο άγιος, αλλά στο να φανεί ο Χριστός. Ο αληθινός θαυματουργός δεν τραβάει τα βλέμματα πάνω του. Τα στρέφει στο έλεος του Θεού και στην ανάγκη του πλησίον.
Ο Γρηγόριος είναι ο λεπτός νους, ο ποιητής του Θεού, ο άνθρωπος που μίλησε για την Αγία Τριάδα με τρόπο που άνοιξε δρόμους στην θεολογία. Μα ας προσέξουμε: η θεολογία του δεν γεννήθηκε σε εργαστήριο ιδεών. Γεννήθηκε μέσα από προσευχή, σιωπή, δάκρυ, αγώνα.
Γι’ αυτό και τα θαύματα που συνδέονται με τον Γρηγόριο έχουν συχνά χαρακτήρα εσωτερικό: θαύματα ειρήνης, φωτισμού, παρηγοριάς, συμφιλίωσης. Πόσες ψυχές δεν βρήκαν ανάπαυση από τον λόγο του! Πόσοι άνθρωποι δεν έμαθαν να προσεύχονται όχι μηχανικά, αλλά με καρδιά! Η παράδοση μάς μεταφέρει εικόνες ενός επισκόπου που θεραπεύει ρήγματα: όχι μόνο σωματικά, αλλά εκκλησιαστικά και κοινωνικά. Σε καιρούς έντασης, η παρουσία του έγινε αφορμή να επιστρέψουν πολλοί στην ορθόδοξη πίστη και να καταλαγιάσει η ταραχή.
Και εδώ είναι ένα θαύμα που συχνά παραβλέπουμε: το θαύμα της αποχώρησης. Ο Γρηγόριος, όταν είδε ότι η θέση του γίνεται πεδίο πολιτικών και φιλοδοξιών, προτίμησε να αποσυρθεί, για να μην σκανδαλιστεί η Εκκλησία. Το να αρνηθείς την “δόξα” για χάρη της ειρήνης είναι θαύμα μεγαλύτερο από μια εντυπωσιακή επέμβαση στη φύση. Είναι θαύμα γιατί νικά τον πιο ύπουλο εχθρό: τον εγωισμό.
Και έτσι ο Θεολόγος Γρηγόριος μας διδάσκει: θέλεις θαύμα; Κάνε χώρο στον Θεό μέσα σου. Άφησε την προσευχή να καθαρίσει τον νου. Άφησε την ταπείνωση να μαλακώσει την καρδιά. Τότε θα δεις θαύματα—έστω κι αν δεν χειροκροτούνται.
Και τώρα, ο Χρυσόστομος. Το όνομά του μας θυμίζει τον λόγο: “χρυσό” στόμα. Μα ο χρυσός αυτός δεν ήταν ρητορική λάμψη. Ήταν φωτιά αλήθειας. Και γι’ αυτό πλήρωσε. Είπε την αλήθεια, υπερασπίστηκε τους φτωχούς, ήλεγξε την αδικία—κι οδηγήθηκε σε εξορία, σε ταπείνωση, σε θάνατο μακριά από την έδρα του.
Και όμως, η Εκκλησία βλέπει εδώ ένα θαύμα: ότι ο διωγμένος γίνεται νικητής. Ότι ο αδικημένος δικαιώνεται. Ότι η αλήθεια δεν θάβεται. Η μνήμη του Χρυσοστόμου δεν έσβησε. Αντίθετα, δυνάμωσε. Και η παράδοση μιλά για θαυμαστές παρηγοριές σε ανθρώπους που τον επικαλούνταν, για θεραπείες, για ενισχύσεις σε θλίψεις. Όχι γιατί εκείνος ήταν “ισχυρός” με ανθρώπινους όρους, αλλά γιατί ο Θεός δείχνει ότι η αγιότητα δεν ακυρώνεται από την αδικία.
Μα το πιο δυνατό θαύμα του Χρυσοστόμου είναι η μεταμόρφωση του ακροατή. Πόσοι άνθρωποι, ακούγοντας ή διαβάζοντας τους λόγους του, δεν γύρισαν από την αμαρτία, δεν αποσύρθηκαν από την σκληρότητα, δεν συμφιλιώθηκαν, δεν άλλαξαν τρόπο ζωής! Αυτή η “ανάσταση” της καρδιάς είναι το θαύμα των θαυμάτων. Γιατί, αδελφοί, τι αξία έχει να θεραπευτεί ένα σώμα αν η ψυχή παραμένει νεκρή; Ο Χρυσόστομος, με την τόλμη του και την αγάπη του, γίνεται για μας γιατρός μετανοίας.
Και κάτι ακόμη: εκείνος που έζησε την αδικία, έγινε ο πιο μεγάλος παρηγορητής των αδικημένων. Εκείνος που διώχθηκε, έγινε στήριγμα των καταδιωγμένων. Εδώ κρύβεται η θαυμαστή οικονομία του Θεού: από τις πληγές να βγαίνει φως, από τον σταυρό να γεννιέται ανάσταση.
Αδελφοί μου, αν όλα αυτά τα ακούσουμε σαν “παλιές ιστορίες”, χάνουμε την ουσία. Οι Τρεις Ιεράρχες δεν είναι μόνο πρόσωπα του χθες. Είναι πρόσκληση για το σήμερα.
- Ο Βασίλειος μας ζητά να κάνουμε θαύμα αγάπης: να κοιτάξουμε τον φτωχό, τον μόνο, τον ασθενή, όχι ως “πρόβλημα”, αλλά ως αδελφό. Να βάλουμε έλεος στη ζωή μας.
- Ο Γρηγόριος μας ζητά να κάνουμε θαύμα νου καθαρού: να μάθουμε να σιωπούμε, να προσευχόμαστε, να μην κάνουμε τη ζωή μας θόρυβο. Να αφήσουμε τον Θεό να μας φωτίζει.
- Ο Χρυσόστομος μας ζητά να κάνουμε θαύμα αλήθειας: να σταματήσουμε τους συμβιβασμούς που μας τρώνε από μέσα. Να μιλήσουμε και να ζήσουμε τίμια, με συνέπεια, με μετάνοια.
Και οι τρεις μαζί μας ζητούν ένα θαύμα ενότητας: στην οικογένεια, στην ενορία, στην κοινωνία. Να σταματήσουμε να χωριζόμαστε για δευτερεύοντα. Να μάθουμε να συνεργαζόμαστε. Να αγαπάμε χωρίς να χάνουμε την αλήθεια και να κρατάμε την αλήθεια χωρίς να σκοτώνουμε την αγάπη.
Σήμερα, λοιπόν, ας μην φύγουμε απλώς με μια “όμορφη γιορτή”. Ας φύγουμε με μια απόφαση: να γίνουμε κι εμείς μικροί θαυματουργοί της καθημερινότητας. Να κάνουμε το θαύμα της συγχώρησης εκεί που υπάρχει πείσμα. Το θαύμα της ελεημοσύνης εκεί που υπάρχει αδιαφορία. Το θαύμα της προσευχής εκεί που υπάρχει απόγνωση. Το θαύμα της αλήθειας εκεί που υπάρχει ψέμα. Το θαύμα της ενότητας εκεί που υπάρχει διάσπαση.
Και τότε, οι Τρεις Ιεράρχες δεν θα είναι απλώς εικόνες και ύμνοι. Θα είναι δρόμος. Θα είναι φως. Θα είναι ζωντανή παρουσία. Γιατί οι άγιοι δεν είναι “μακρινοί”. Είναι οι φίλοι του Θεού που μας δείχνουν ότι ο ουρανός αρχίζει από εδώ—όταν η καρδιά αποφασίσει να ζήσει με Χριστό.
Με τις πρεσβείες του Μεγάλου Βασιλείου, του Γρηγορίου του Θεολόγου και του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, είθε ο Κύριος να μας χαρίζει πίστη ζωντανή, αγάπη έμπρακτη και νου φωτισμένο. Αμήν.